D-RJ-07: YETKİ VE SORUMLULUK MATRİSİ (RACI)
TAM METİN RACI / DOLDURULABİLİR YETKİ ŞABLONU
Bu belge uygulanmış bir şirket yetki yönergesi değil, tam metin çalışma şablonudur. Kaynak RACI dağılımı korunarak incelenmiş; rutin satın alma ve bağımsız iç denetim için gerekli görev ayrımları öneri matrisiyle açıklanmıştır. Gerçek unvanlar, tutar limitleri ve imza yetkileri şirketçe onaylanmadan dijital onay kuralına dönüştürülmez.

Proje: ReJourney Operasyonel Dönüşüm ve Yalınlaşma Programı
Şirket: [Şirket Adı / Holding]
Tarih: Ekim 2026
Versiyon: v1.0
Hazırlayan: İnovapark Danışmanlık Ekibi

1. AMAÇ, KAPSAM VE BELGEYİ KULLANMA KURALI

D-RJ-07, ‘herkesin işi ama kimsenin hesabı’ olan operasyonel adımları görünür kılmak ve D-RJ-01 teşhisinde saptanan kişi bağımlılığına yapısal yanıt vermek için hazırlanmıştır. D-RJ-03 To-Be süreç tasarımlarındaki her karar ve devir noktası bir süreç ID'siyle bu matrise bağlanır. RACI, bir unvana işin yapılması ve sonucunun gözetimiyle ilgili rol atar; tek başına şirketi temsil, banka imzası, harcama limiti veya yasal yetki vermez.

Kapsam [tüzel kişi], [lokasyon], [süreç ailesi], [yürürlük tarihi] ve [onaylayan organ] alanlarıyla tamamlanır. Organizasyon küçüklüğü nedeniyle bir kişi birden çok unvanı taşıyorsa görevler ayrılığı ve yedekleme ayrıca değerlendirilir. Mevzuat ve şirket sözleşmesinden doğan devredilemez yetkiler bu şablonla değiştirilmez.

Zorunlu girdiler
- D-RJ-01 kanıtlanmış darboğaz listesi ve D-RJ-03 onaylı To-Be süreç haritaları.
- Güncel organizasyon şeması, görev tanımları, imza/temsil belgeleri, bütçe sınırları ve finansal kontrol politikası.
- İç denetim tüzüğü veya denetim fonksiyonunun raporlama çizgisi; mevcut ERP/BPM onay rolleri ve erişim günlüğü.

2. RACI SÖZLÜĞÜ VE TEKİL A İLKESİ

R, görevi fiilen yerine getirir; bir adımda birden fazla R olabilir, ancak işin hangi çıktıyla bittiği açık olmalıdır. A, adımın sonucundan hesap veren tek roldür ve kabul veya ret kararını taşır. C, karar verilmeden önce görüşü alınan kişidir; görüşün alındığı sistem kaydı görünür olur. I, karar veya sonuçtan sonra haberdar edilir; bildirim, yeni bir gizli onay kapısı yaratmaz.

Her satırda yalnızca bir A aranır. Hiç A bulunmaması sahiplik boşluğu; birden çok A bulunması karar kilidi olarak işaretlenir. Bir kişinin hem R hem A olması her durumda yasak değildir; işlem değeri ve riskine göre ikinci göz veya görevler ayrılığı gerekebilir. ‘I’ ataması sınırsız veri erişimi anlamına gelmez.

Harf: R
Rol: Responsible / işi yapan
Ne zaman devreye girer?: Tanımlı işi yürütür ve çıktıyı hazırlar
Kayıt / kanıt: İşlem, teslim ve zaman damgası

Harf: A
Rol: Accountable / tek hesap veren
Ne zaman devreye girer?: Sonuç, karar veya kabul için nihai rol
Kayıt / kanıt: Onay/ret, limit ve gerekçe

Harf: C
Rol: Consulted / danışılan
Ne zaman devreye girer?: Karar öncesinde uzman görüşü sağlar
Kayıt / kanıt: Görüş talebi ve yanıtı

Harf: I
Rol: Informed / bilgilendirilen
Ne zaman devreye girer?: Karardan veya sonuçtan sonra bilgi alır
Kayıt / kanıt: Bildirim ve erişim sınırı

RACI, imza sirküleri ve yetki limitleriyle birlikte okunur. Bir hücrede iki harf kullanılacaksa işi yapma ile hesap verme ilişkisi ayrıca açıklanır.

3. GÖNDERİLEN KAYNAK MATRİSTEKİ BEŞ KARARIN OKUNMASI

Aşağıdaki dağılım kullanıcı metnindeki giriş matrisini özetler; uygulanmış yetki kaydı değildir. Yönetim kurulu, CEO, departman müdürü, operasyon/uzman ve iç denetim sütunları korunmuştur. Kaynak matrisin iki noktası yeni tasarım için ayrıştırılır: satın almanın her tutarda CEO onayına bağlanması kişi bağımlılığını sürdürebilir; iç denetim raporunun hazırlanması ile bulgulara yönetim aksiyonu verilmesi farklı sorumluluklardır.

Süreç / karar: Stratejik plan ve bütçe onayı
YK: A
CEO: R
Departman müdürü: C
Operasyon / uzman: C
İç denetim: I

Süreç / karar: Operasyonel süreçlerin yürütülmesi
YK: I
CEO: I
Departman müdürü: A
Operasyon / uzman: R
İç denetim: C

Süreç / karar: Satın alma ve tedarikçi seçimi
YK: I
CEO: A
Departman müdürü: R
Operasyon / uzman: C
İç denetim: I

Süreç / karar: İç kontrol ve denetim raporlaması
YK: I
CEO: C
Departman müdürü: I
Operasyon / uzman: R
İç denetim: A

Süreç / karar: Kritik personel atama ve terfi
YK: I
CEO: A
Departman müdürü: R
Operasyon / uzman: I
İç denetim: I

Bu tablo kaynak metnin editoryal kaydıdır. İç denetim için operasyon çalışanını genel ‘R’ yapmak ve iç denetimi genel ‘A’ yapmak, denetim faaliyeti, raporun yayımlanması ve düzeltici aksiyonun birbirine karışmasına yol açabilir. Bir sonraki bölüm bu görevleri ayırır.

4. UYGULAMA İÇİN ÖNERİLEN KARAR MATRİSİ

Bu öneri matrisi onay seviyesini işlem türüne ve riske böler. Fonksiyonel uzman unvanları örnek rol olup şirketin gerçek kadro adlarıyla değiştirilir. ‘—’ ilgili adımda RACI ataması olmadığı anlamına gelir. Yönetim kurulu/denetim komitesi bir sütunda gösterilse de şirketin yönetişim belgelerindeki ayrı yetkileri korunur.

Karar / adım: Stratejik plan ve yıllık bütçenin kabulü
YK / denetim komitesi: A
CEO: R
CFO: C
Birim müdürü: C
Uzman / operasyon: I
İK: C
İç denetim: I

Karar / adım: Onaylı bütçe içi rutin satın alma
YK / denetim komitesi: I
CEO: I
CFO: C
Birim müdürü: A
Uzman / operasyon: R
İK: —
İç denetim: —

Karar / adım: Limit üstü veya olağandışı satın alma
YK / denetim komitesi: I
CEO: A
CFO: C
Birim müdürü: R
Uzman / operasyon: C
İK: —
İç denetim: I

Karar / adım: Tedarikçi uygunluk kontrolü
YK / denetim komitesi: —
CEO: I
CFO: C
Birim müdürü: A
Uzman / operasyon: R
İK: —
İç denetim: —

Karar / adım: Günlük operasyonel işin yürütülmesi
YK / denetim komitesi: I
CEO: I
CFO: —
Birim müdürü: A
Uzman / operasyon: R
İK: —
İç denetim: —

Karar / adım: Kritik personel atama ve terfi
YK / denetim komitesi: I
CEO: A
CFO: C
Birim müdürü: C
Uzman / operasyon: I
İK: R
İç denetim: —

Karar / adım: Yıllık iç denetim planının gözetim/onayı
YK / denetim komitesi: A
CEO: C
CFO: C
Birim müdürü: I
Uzman / operasyon: —
İK: I
İç denetim: R

Karar / adım: Denetim bulgusuna düzeltici aksiyon
YK / denetim komitesi: I
CEO: A
CFO: C
Birim müdürü: R
Uzman / operasyon: C
İK: C
İç denetim: C

Rutin işlemde CEO yalnızca bilgilendirildiğinde tutar/riske bağlı yetki devri mümkün olur. Kritik atama veya limit üstü işlemde şirketin gerçek onay organı ayrıca teyit edilir. İç denetim operasyonu yürütmez; aksiyonu yönetim sahiplenir.

5. KARAR EŞİĞİ, İMZA VE GÖREVLER AYRILIĞI KURALI

RACI satırı, kararın hangi limitte kimden onay alacağını söylemeden yazılım kuralına dönüştürülemez. Her karar için tutar aralığı [alt/üst limit], mali dönem, bütçe kalemi, sözleşme süresi, tedarikçi statüsü, olağandışı koşul ve istisna sahibi ayrı belirlenir. Teklif toplama, sipariş verme, mal/hizmet kabulü, fatura kaydı ve ödeme ayrı adımlar olarak haritalanır.

D-RJ-03 iş akışında limit içinde kalan işlem birim müdürünün A rolüyle ilerleyebilir; limit aşımı, bütçe dışı talep veya ilişkili taraf işlemi üst onaya yükselir. Hukuki imza ve banka ödeme yetkileri ayrı onay kayıtlarıdır. Yetki devri, onaylayanın işlemi daha sonra sistem dışında tekrar imzalamasını zorunlu kılıyorsa darboğaz çözülmüş sayılmaz; süreç ve hukuk/finans birlikte gözden geçirir.

Karar sınıfı: Rutin bütçe içi alım
Başlangıç limiti: [Şirketin onaylayacağı tutar]
A rolü: Birim müdürü
Ek kontrol: Bütçe, tedarikçi, görev ayrılığı
Eskalasyon: Limit veya koşul aşılırsa CEO/CFO kuralı

Karar sınıfı: Bütçe dışı veya limit üstü alım
Başlangıç limiti: [Şirketin onaylayacağı tutar]
A rolü: CEO veya tanımlı organ
Ek kontrol: CFO değerlendirmesi, gerekçe, alternatif teklif
Eskalasyon: Yetki üst sınırı aşılırsa YK

Karar sınıfı: Kritik personel kararı
Başlangıç limiti: [Pozisyon sınıfı]
A rolü: CEO veya tanımlı organ
Ek kontrol: İK değerlendirmesi, çıkar çatışması
Eskalasyon: C-level ve kurucu ilişkileri için YK kuralı

Karar sınıfı: Acil istisna
Başlangıç limiti: [Geçici tutar/süre]
A rolü: Önceden atanmış vekil
Ek kontrol: Olay kaydı, gerekçe, sonradan bağımsız inceleme
Eskalasyon: Süre/limit aşılırsa üst merci

Örnek tablo para veya mevzuat limiti koymaz. Şirketin yetkili organı imza belgeleri, sözleşmeler ve geçerli hukuk çerçevesinde rakamları doldurur.

6. ÜÇ KRİTİK İŞ AKIŞINDA ROLÜN NASIL İŞLETİLECEĞİ

Matris bir şema olarak kalmamalıdır. İş akışı sistemi her olayda işlem ID'si, A sahibi, R uygulayıcısı, C görüşü, I bildirimi, karar zamanı ve sürüm numarasını saklar. A yoksa iş başlamaz; A çakışıyorsa işlem kural tasarım kuyruğuna düşer.

RACI-SAT-01: Satın alma talebi
Amaç: Rutin alımda yerel sahipliği koruyarak riskli işlemi üst onaya taşımak.
Adımlar:
1. Talep sahibi satın alma isteğini bütçe ve ihtiyaç gerekçesiyle açar; uzman R olarak kayıt ve teklifleri hazırlar.
2. Birim müdürü bütçe içi limitte A olarak onaylar veya reddeder; CFO yalnızca tanımlı finans kontrolünde C rolünü üstlenir.
3. Limit veya risk eşiği aşılırsa otomatik eskalasyon CEO/ilgili organa gider; ilk A görevini açık istisna nedeniyle devreder, iki aktif A bırakılmaz.
4. Mal kabul, fatura eşleştirme ve ödeme farklı yetki kayıtlarından geçer; kapanış raporuna süre ve istisna kodu yazılır.
Kontrol Noktası: Tek kişi talep, onay, mal kabul ve ödeme işlevlerini tek başına tamamlayamaz; erişim matrisi bu çatışmayı test eder.

RACI-OPS-01: Günlük operasyon
Amaç: Günlük işi müdürün A, uzman ekibin R rolüyle yürütmek.
Adımlar:
1. SOP tetikleyicisi işlem ID'si oluşturur ve R rolüne atar.
2. Uzman işi tamamlar; istisna veya hizmet seviyesi aşımında birim müdürüne yönlendirir.
3. Müdür sonucu kabul eder veya düzeltme ister; CEO bilgilendirmesi yalnızca belirlenmiş eşikte tetiklenir.
Kontrol Noktası: İç denetim günlük işlemi onaylamaz; denetim bulgularını sonradan bağımsız değerlendirir.

RACI-IK-01: Kritik atama
Amaç: Liyakat, ücret ve çıkar çatışması kontrolünü tek karar dosyasında birleştirmek.
Adımlar:
1. İK rolü pozisyon ve aday değerlendirme dosyasını R olarak hazırlar.
2. İlgili müdür iş ihtiyacı ve yetkinlik görüşünü C olarak kaydeder; CFO ücret bütçesini değerlendirir.
3. CEO veya belirlenmiş üst organ A olarak kararı verir; İK sonucu ve sonraki göreve başlama adımlarını kayıtlar.
Kontrol Noktası: Yakın akrabalık, çıkar çatışması veya C-level ataması için şirketin ayrı yönetim kurulu kuralı uygulanır.

7. İÇ DENETİM BAĞIMSIZLIĞI VE RAPOR SORUMLULUĞU

Kaynak matrisindeki ‘İç Kontrol ve Denetim Raporlaması’ tek adım olarak kalırsa operasyonel kontrolü yapan ile bağımsız güvence veren rol karışabilir. İş üçe ayrılır: yönetimin iç kontrolü işletmesi; iç denetimin bağımsız inceleme ve rapor hazırlaması; yönetimin bulgulara düzeltici aksiyon vermesi. Yönetim kurulu veya denetim komitesi iç denetim fonksiyonunu gözetir; denetim bulgusunun içeriğini operasyon yönetimi yazmaz.

The IIA'nın güncel Global Internal Audit Standards ve Three Lines açıklamaları, iç denetimin yönetim kararlarından ayrı ve yönetim organına hesap veren bir güvence fonksiyonu olarak konumlandırılmasını destekler. Bu nedenle iç denetim görevi, rutin satın alma onayı veya günlük operasyonun R/A rolüyle birleştirilmez. İç denetim başkanı çalışma ve raporun profesyonel kalitesinden; yönetim aksiyonun uygulanmasından sorumludur.

Ayrı adım: İç kontrolün günlük uygulanması
R: Operasyon / finans ekibi
A: İlgili süreç müdürü
C: Risk/uyum
I: İç denetim yalnızca gerekli bilgiye erişir

Ayrı adım: İç denetim çalışmasının yürütülmesi ve raporlanması
R: Denetçiler
A: İç denetim başkanı
C: Denetlenen birim olgu teyidi için
I: Yönetim kurulu/denetim komitesi

Ayrı adım: Denetim planı ve fonksiyonun gözetimi
R: İç denetim başkanı
A: Yönetim kurulu/denetim komitesi
C: CEO
I: İlgili üst yönetim

Ayrı adım: Bulgulara düzeltici aksiyon
R: Süreç müdürü
A: CEO / süreç üst sahibi
C: İç denetim izleme için
I: Yönetim kurulu/denetim komitesi

Bu dağılım kurumsal yönetişim önerisidir. Şirketin iç denetim tüzüğü ve ilgili düzenlemeleriyle uyumlandırılır.

8. VEKÂLET, İSTİSNA VE ÇATIŞMA ÇÖZÜMÜ

A rolündeki kişi izinli veya erişilemez olduğunda işin beklemesini önlemek için vekâlet önceden yazılır: vekil unvanı, kapsamı, tutar sınırı, geçerlilik süresi, kaydı onaylayan organ ve geri dönüş kuralı. İşlem anında ‘rastgele başka yönetici’ A atanmaz. Açık bir çıkar çatışması varsa A rolü yönetimce belirlenmiş bağımsız üst merciye yönelir ve gerekçesi saklanır.

Bir süreç satırında A boşsa tasarım sahibi karar verene kadar işlem öncelikli istisna kuyruğunda tutulur. Birden fazla A atanmışsa limit ve karar türü bölünür; örneğin bütçe içi harcama ve stratejik yatırım ayrı satır olur. C görüşü için belirlenmiş süre dolarsa sessiz onay varsayılmaz; eskalasyon kuralı işletilir.

İstisna kaydı alanları
- İşlem ID, karar türü, asıl A, vekil A, vekâlet nedeni, başlangıç/bitiş zamanı ve sınır.
- Çıkar çatışması beyanı, alınan C görüşleri, nihai karar, gerekçe ve denetim izi.
- Sonradan inceleme sahibi, kapanış tarihi ve kalıcı RACI değişikliği gerekip gerekmediği.

9. İNTRANET YAYINI, ERİŞİM VE SÜRÜM KONTROLÜ

Onaylanan matris, intranette tek güncel sürüm olarak yayımlanır. Her satırın süreç ID'si, karar tanımı, uygulama tarihi, A unvanı, yedek, yetki limiti, SOP bağlantısı ve sistem rolü gösterilir. Çalışanlar kendi süreçlerini görebilir; kişisel ücret ve hassas denetim kayıtları ilgili erişim katmanında kalır. Eski sürümler silinmez; geçmiş kararın hangi sürümle verildiği denetim izinde korunur.

Bir rol veya limit değiştiğinde süreç sahibi değişiklik talebi açar; İK/organizasyon, finans veya iç kontrol ve BT etkisini değerlendirir. Yetkili organ yeni sürümü onaylar, erişim matrisi güncellenir, ilgili çalışanlara eğitim ve okundu kaydı verilir. RACI güncellemesi tamamlanmadan ERP/BPM'de farklı bir kural tek başına canlıya alınmaz.

- Sürüm alanları: [v1.0], yürürlük tarihi, karar tutanağı, değişen satırlar ve önceki sürüm bağlantısı.
- Erişim testi: yetkisiz kişi işlem göremez; yetkili R işini yapabilir; yalnız A karar verir; C/I yalnız görevine uygun veri görür.
- Eğitim kanıtı: yeni rol sahipleri örnek normal, limit aşımı, vekâlet ve çıkar çatışması senaryolarını tamamlar.

10. UYGULAMA TAKVİMİ, KABUL TESTİ VE PERFORMANS İZLEMESİ

Önerilen kısa geçiş: ilk hafta süreç ve karar envanteri, ikinci hafta satır bazlı RACI ve limit taslağı, üçüncü hafta yönetim/denetim incelemesi ve sistem eşleştirmesi, dördüncü hafta pilot, eğitim ve canlıya geçiş kararı. İşlem hacmi veya yasal onay gereği süre uzatılabilir. Başlangıçta tek bir pilot süreç seçilerek yetki devri ile kontrol kalitesi birlikte izlenir.

Kabul için her satırda bir A, tanımlı R, gerekli C/I, limit ve istisna yolu bulunmalıdır. Stratejik karar ile günlük işlem ayrılmalı; iç denetim yönetim aksiyonunu sahiplenmemelidir. Sistem üzerinde normal işlem, limit aşımı, A yokluğu, vekâlet, çıkar çatışması, yetkisiz erişim ve geri alma senaryoları sınanır.

Gösterge: Karar bekleme süresi
Başlangıç çizgisi: [Median/P90, dönem, işlem sayısı]
Pilot ölçümü: [Median/P90]
Yorum / karar: Hız artarken kontrol açığı oluştu mu?

Gösterge: Sahipsiz veya çift A satırı
Başlangıç çizgisi: [Adet]
Pilot ölçümü: [Adet]
Yorum / karar: Hedef sıfır; satır bazında doğrulanır

Gösterge: Yetki dışı onay denemesi
Başlangıç çizgisi: [Adet ve kaynak]
Pilot ölçümü: [Adet]
Yorum / karar: Sistem engeli ve istisna kaydı test edilir

Gösterge: Vekâletle sonuçlanan işlem
Başlangıç çizgisi: [Adet/süre]
Pilot ölçümü: [Adet/süre]
Yorum / karar: Sınır ve sonradan inceleme tamam mı?

Gösterge: Denetim bulgusu aksiyon kapanışı
Başlangıç çizgisi: [Adet, gecikme]
Pilot ölçümü: [Adet, gecikme]
Yorum / karar: Yönetim sahibi ve denetim izlemesi ayrı mı?

KPI hedefleri şirketin D-RJ-01 baz verisiyle belirlenir. Karar hızındaki iyileşme tek başına başarı sayılmaz; uyum, hata ve suistimal göstergeleriyle birlikte yorumlanır.

11. DEVİR, ONAY VE SONRAKİ MASTER DOKÜMAN

Teslim paketi: karar envanteri, onaylı RACI matrisi, limit ve vekâlet eki, görevler ayrılığı çatışma listesi, ERP/BPM rol eşleştirmesi, erişim testi, eğitim kaydı, pilot KPI sonucu ve açık istisna tutanağı. Her birinde belge sahibi, versiyon, tarih ve yürürlük kaydı bulunur. Onaylanan belge süreç sahiplerine ve sistem sahibine devredilir; düzenli gözden geçirme tarihi atanır.

Yeni operasyonel serinin devamı D-RJ-10 Operasyonel KPI ve Performans Karnesi'dir. Önceki katalogdaki D-RJ-10 Operasyonel Yönetim Modeli Kılavuzu tanımı ayrı arşiv kaydında korunur.

Onay alanları
- Hazırlayan: [ad/rol]. Süreç sahipleri: [ad/rol]. Finans/İK/iç kontrol görüşü: [ad/rol]. İç denetim bağımsızlık incelemesi: [ad/rol].
- Karar: [kabul / koşullu pilot / iade]. Yürürlük: [tarih]. Açık koşullar: [ID, sahip, son tarih]. Gözden geçirme: [tarih].

D-RJ-07, şirket unvanları ve imza limitleriyle uyarlanıp onaylandığında To-Be süreçlerinin sahiplik ve karar katmanı olur. Operasyonel ölçüm düzeni D-RJ-10 KPI karnesiyle devam eder; aynı kodlu önceki yönetim modeli katalog tanımı ayrıca korunur.

Yöntem referansları:
The IIA · Global Internal Audit Standards: https://www.theiia.org/en/standards/2024-standards/global-internal-audit-standards/
The IIA · Three Lines Model ve rol ayrımı: https://www.theiia.org/en/resources/statements-of-position