Kültürü programa değil, işletim düzenine çevirin.
InCulture için iş paketleri, 24 haftalık çekirdek pilot, karar kapıları, görev ayrılığı ve kurumsal devir planı. Takvim örnektir; kurumun ölçeği, riski ve katılım kapasitesiyle kalibre edilir.
Program sözleşmesi
Başlangıçta bir sponsor, tek program yöneticisi, seçilmiş pilot alan ve gerçek bir karar problemi tanımlanır. “Kültürü güçlendirme” tek başına problem tanımı değildir. Örnek problem: üç şubede aynı hizmet sözü farklı uygulanıyor; bunun nedeni, müşteri etkisi ve hak sınırı bilinmiyor.
Kapsam belgesi şu alanları taşır: amaç, dışarıda kalan işler, etkilenebilecek kişiler, hangi veriyle çalışılacağı, görüşme ve itiraz izni, bütçe ve ekip kapasitesi, karar makamı, durdurma koşulu. Katılım gönüllü ve güvenli olmalı; eleştirinin performans cezasına dönüşmeyeceği süreçle güvence altına alınmalıdır. G0 bu kayıtlarla açılır.
İş hangi parçalara ayrılır?
Her iş hattının karar sorusu, yöntemi, somut çıktısı ve tek hesap veren rolü vardır. Aynı kişi araştırmayı yapabilir, fakat kendi ürettiği kuralın bağımsız denetçisi olamaz.
| İş hattı | Karar sorusu | Yöntem | Somut çıktı / belge | Hesap veren |
|---|---|---|---|---|
| 01 · Bağlam ve etnografi | Gerçekte iş nasıl oluyor, hangi ses eksik? | Görüşme, gölge gözlem, işlem izi ve karşı örnek | Bağlam atlası · D-IC-01, 11, 13 | Saha araştırma lideri |
| 02 · Hafıza ve bilgi hakkı | Hangi deneyim korunmalı, kime ait, nerede geçerli? | Sözlü tarih, pratik kartı, izin ve güncellik kaydı | Hafıza sicili · D-IC-02, 12, 14, 23 | Bilgi ve veri sahibi |
| 03 · Değer ve yönetişim | Kurucu/yerel değer karar hakkına nasıl çevrilir? | Değer çatışması vakası, aile/kurul/operasyon ayrımı | Çekirdek ve varyasyon sicili · D-IC-03–05, 15–17 | Yönetişim sahibi |
| 04 · İnsan ve topluluk | Çalışan, müşteri ve yerel çevre ne kazanır veya kaybeder? | Temsil haritası, güvenli itiraz, çift yönlü taahhüt | Katılım ve güven kaydı · D-IC-13, 18, 22 | İnsan ve kültür lideri |
| 05 · Ürün ve hizmet | Yerel deneyim müşteriye nasıl güvenli değer üretir? | Yolculuk haritası, SOP varyasyonu, pilot | Hizmet akışı · D-IC-06, 19–21 | Süreç ve hizmet lideri |
| 06 · Bilgi ve AI | Ajan hangi kaynağı, izni ve lokasyonu kullanabilir? | Kaynak/sürüm metaverisi, RBAC, negatif test | Bilgi nesnesi ve test seti · D-IC-08, 23, 24 | Veri/AI sahibi |
| 07 · Etki ve yayılım | Fayda, zarar ve öğrenme nasıl kanıtlanır? | Baz değer, kırılım, CAPA, bağımsız tekrar test | Kabul/devir · D-IC-09, 10, 25, 26 | Bağımsız güvence lideri |
İki haftalık teslim ve kontrol ritmi
Her iki haftada bir çalışır çıktı, karşı kanıt ve açık iş listesi oluşur. Haftalık çalışma toplantısında ilerleme; kapı toplantısında kanıt ve yetki değerlendirilir. Bir kapı geçilmediğinde takvim otomatik başarı sayılmaz.
| Dilim | İş | Teslim | Durma / düzeltme kapısı |
|---|---|---|---|
| 01 · Hafta 1–2 | G0: sponsor, sınır, araştırma izni ve güvenli itiraz | Kuruluş brifi, paydaş ve erişim haritası | Temsil veya veri izni yoksa saha başlamaz |
| 02 · Hafta 3–4 | Olağan ve istisna iş akışında saha gözlemi | Gözlem günlüğü ve ilk karşı hipotezler | Yalnız yönetici anlatısı varsa kapsam genişletilir |
| 03 · Hafta 5–6 | Sözlü tarih, ustalık ve çıkar çatışması analizi | G1: kaynaklı bağlam atlası ve açık görüş ayrılıkları | Görüşmeci yorumu ile katılımcı sözü ayrılır |
| 04 · Hafta 7–8 | Business değeri, çekirdek hak ve yerel tercih sınıflaması | Değer kartı ve taslak varyasyon sicili | Çekirdek güvenlik yerel tercihe devredilmez |
| 05 · Hafta 9–10 | Aile, merkez, yerel ve üretim karar hakkı | Tek A rolü, imza/BPM uyum testi | Çift hesap veren veya sözlü yetki varsa düzeltilir |
| 06 · Hafta 11–12 | Etik çatışma, rıza, veri ve topluluk değerlendirmesi | G2: onaylı pilot tasarımı ve geri alma yolu | İtiraz çözülmeden kalıcı kural ilan edilmez |
| 07 · Hafta 13–14 | Bir hizmet veya operasyon için SOP varyasyonu | Normal, yüksek hacim ve hata senaryosu | Yeni çalışan yazılı talimatla yapamıyorsa yeniden tasarla |
| 08 · Hafta 15–16 | Dil, müşteri yolu, tedarik ve mentörlük pilotu | Başlangıç değeri, eğitim ve temas kaydı | Vaat ile fiili kapasite uyuşmazsa düzelt |
| 09 · Hafta 17–18 | Bilgi nesnesi, izin ve AI kullanılıyorsa bağlam testi | Erişim, eski sürüm ve kaynak yok testleri | Ağır sızıntıda veya kaynaksız öneride durdur |
| 10 · Hafta 19–20 | G3: gerçek saha pilotu ve bağımsız inceleme | Fayda/zarar, karşı kanıt ve düzeltme kararı | Yalnız genel ortalama ile yayılım yapılmaz |
| 11 · Hafta 21–22 | Rol ve lokasyon kırılımında etki değerlendirmesi | KPI kartı, CAPA ve açık risk listesi | Başlangıç verisi yoksa başarı iddiası kurulmaz |
| 12 · Hafta 23–24 | G4: devir simülasyonu ve yeni Strategy sorusu | Sahipli sürümler, 90 günlük plan, kurul kararı | Sahipsiz açık iş varsa koşullu kapanış |
Karar hakları
Business katmanı korunacak değeri ve yönü belirler. Kurallar ve politikalar katmanı sınırı, onayı ve itiraz yolunu kurar. Ürün ve operasyon katmanı uygulamayı yapar, yeni bilgi üretir, raporlar ve kurala öneri sunar. Kural koyan, icra eden ve bağımsız kontrol eden roller somut işlem üzerinde ayrıştırılır.
| Karar | A: tek hesap veren | R: yapan | C: danışılan | I: bilgilendirilen |
|---|---|---|---|---|
| Program kapsamı ve kaynak | Sponsor / yetkili kurul | Program yöneticisi | Yerel lider, çalışan temsilcisi | İlgili ekipler |
| Kültürel pratik kaydı | Araştırma lideri | Saha araştırmacısı | Bilgi sahibi, etkilenenler | Yönetişim sahibi |
| Yerel SOP varyasyonu | Süreç sahibi | Yerel operasyon | Kalite, hukuk/veri | İç kontrol |
| Hassas veri ve AI kullanım izni | Veri sahibi | Teknik ekip | Hukuk, bilgi sahibi, CISO | Yerel lider |
| Pilot yayılımı | Yetkili icra kurulu | Yerel hizmet lideri | Bağımsız güvence, müşteri/çalışan sesi | Holding merkezi |
Bir kişinin birden çok rol taşıması küçük kurumda kaçınılmazsa telafi kontrolü yazılır: işlem limiti, ikinci göz, örneklem denetimi ve belirli sürede yetki ayrıştırma planı. Telafi kontrolü kabul edilmeden “görevler ayrıldı” denmez.
Kapıdan ne geçer?
| Kapı | Geçiş kanıtı | Geçemezse karar |
|---|---|---|
| G0 · Başla | Problem, kapsam, sponsor, katılım yolu, veri/araştırma izni, zarar sınırı | Kapsamı daralt, izin al veya ertele |
| G1 · Bağlam | En az iki tür kanıt; farklı rol ve vardiya; karşı anlatı; bilgi sahibinin izni | Ek saha turu ve hipotez düzeltmesi |
| G2 · Tasarım | Çekirdek/varyasyon sınıfı, tek A rolü, itiraz, pilot ve geri alma | Karar hakkını ve riski yeniden tasarla |
| G3 · İşlet | Başlangıç değeri, test örneği, olumsuz sonuç, bağımsız inceleme | Pilotu sınırla, düzelt veya geri al |
| G4 · Devret | SOP sürümü, eğitim kanıtı, açık CAPA sahibi, 90 günlük ölçüm ve yeni soru | Koşullu kabul; sahipsiz riskte kapanış yok |
Kanıt hiyerarşisi: tarihli işlem ve gözlem, farklı tarafların anlatısı, karşı örnek, kaynaklı karar, tekrar test. Görüşme alıntısı tek başına kurumsal gerçek ilan edilmez. Kayıt, kimin gördüğünü, kimin itiraz ettiğini ve nerede geçerli olduğunu gösterir.
Kapasiteyi kurulmadan iş yükü yaratmayın.
Program yöneticisi her iş hattı için ayrılabilecek kişi-saat, saha erişimi, çeviri/kolaylaştırma, bağımsız inceleme ve teknoloji maliyetini sıfırdan gerekçelendirir. Çalışan görüşmelerinin vardiya ve ücret etkisi görünür bütçelenir. AI aracı veya veri platformu satın alma kararı, bilgi hakkı ve erişim tasarımı tamamlanmadan verilmez.
Kaynak planında “olmazsa olmaz” paket; izinli saha, güvenli kayıt, karar yetkisi ve bağımsız kontrolü içerir. Genişleme paketi çok dil, çok lokasyon ve AI pilotunu ayrı karar olarak sunar. Kapsam büyürse takvim ve bütçe yeniden onaylanır; mevcut çalışan kapasitesi sınırsız varsayılmaz.
90 gün sonra sistem kimin elinde?
İlk 30 günde süreç sahibi SOP ve varyasyon sicilini gerçek vakada kullanır. 60. günde açık CAPA, katılım engeli ve veri hakkı talepleri yeniden incelenir. 90. günde kurul; hangi uygulamanın sürdürüleceğini, hangisinin düzeltileceğini, hangisinin geri alınacağını karara bağlar. Yeni soru D-IC-01’e geri döner.